Hammaga tanish va mashhur ibora bor: "You are what you eat" (Nima eksang, shuni o‘rib olasan / Inson yegan narsasidan iborat). Lekin bugungi raqamli asrda bu ibora boshqacha tus olmoqda.
Hozirgi kunda siz kimsiz, nima bilan qiziqasiz, qanday dunyoqarashga egasiz — buni bilish uchun siz bilan shaxsan tanishish shart emas. Shunchaki ijtimoiy tarmoqlardagi akkauntingizga bir qarab qo‘yish kifoya.
Harvard universiteti professori David J. Malan yaqinda bergan intervyularidan birida juda o‘rinli bir haqiqatni eslatdi:
“Siz o‘zingiz haqingizda ochiqdan-ochiq ko‘p narsa aytmasangiz ham, qurilmalaringiz, brauzerlaringiz va harakatlaringiz buni qilmoqda. Qaysi tugmani bosayotganingiz, qaysi saytlarga kirayotganingiz va u yerda qancha vaqt qolayotganingiz orqali ijtimoiy tarmoq kompaniyalari siz haqingizda to‘liq ‘profil’ yarata oladi — chunki ular xatti-harakatlaringizdagi naqshlarni (patterns) sezib turadi.”
— David J. Malan
🔍 Bu nimani anglatadi?
- Raqamli izlarimiz — bu bizning ko‘zgimiz. Reelsda aylantirayotgan videolaringiz, to‘xtalib o‘qigan postlaringiz, hatto qaysi mavzuda ko‘proq vaqt qolayotganingiz — barchasi yashirin algoritm uchun boy ma'lumot.
- Virtual "men"ning yaratilishi. Algoritmlar siz o‘zingiz haqingizda o‘zingiz bilmagan yoki tan olishni istamagan jihatlaringizni ham tahlil qilib, aniq portretingizni tuzib chiqadi.
- Iste'moldan boshqaruvgacha. Biz tarmoqlarni o‘zimiz boshqarayotgandek tuyuladi, aslida esa ko‘p hollarda aynan o‘sha algoritmlar bizning kayfiyatimiz, xaridlarimiz va qiziqishlarimizni boshqarmoqda.
💡 Xulosa o‘rnida
Jismoniy tanamiz uchun nima yeyayotganimiz muhim bo‘lganidek, raqamli ongimiz uchun ijtimoiy tarmoqlarda nima iste'mol qilayotganimiz ham shunchalik muhim. Tarmoqlarda qoldirayotgan har bir izimiz — ertaga o‘zimizga qaytuvchi raqamli qiyofamizdir.